Centrum Projektów Polska Cyfrowa ogłosiła nowy nabór w ramach  Działania 2.3 Cyfrowa dostępność i ponowne wykorzystanie informacji w Priorytecie FERC.02 „Zaawansowane usługi cyfrowe” (w skrócie FERC.02.03). Dla uczelni  oznacza to szansę na uzyskanie środków na digitalizację zasobów i zwiększenie widoczności w sieci.

Na co zwrócić uwagę biorąc udział w naborze? Jakich narzędzi użyć do cyfrowego udostępniania zasobów, tak aby spełniały one wymogi FERC? Szczegóły naboru nr FERC.02.03-IP.01-005/26 i odpowiednie narzędzia przybliżyli eksperci PCG Academia: Łukasz Wawer i Małgorzata Caban.

Podstawowe założenia naboru

Głównymi celami FERC.02.03 jest wzmocnienie otwartej nauki i przejrzystości dostępu do zasobów badawczych, oraz zwiększenie dostępności cyfrowej zasobów naukowych dla środowiska akademickiego, a także dla obywateli i przedsiębiorców.

W ramach wsparcia możliwa będzie realizacja projektów polegających na digitalizacji zasobów nauki. Dofinansowanie można uzyskać na projekty, które:

  • zwiększą otwartość zasobów nauki,
  • podniosą poziom ponownego wykorzystania danych naukowych,
  • poprawią dostęp do informacji sektora publicznego o charakterze naukowym,
  • zapewnią interoperacyjność i wysoką jakość udostępnianych danych.

Nabór adresowany jest do m.in. instytucji szkolnictwa wyższego i nauki. Kwota alokacji wynosi ponad 150,5 mln zł, a maksymalna wartość dofinansowania dla jednego projektu to 37,5 mln zł. Warto dodać, że w projektach o wartości do 5 mln euro podatek VAT jest wydatkiem kwalifikowalnym w ramach ponoszonych kosztów.

Nabór potrwa do 29 maja 2026 r. Wszystkie niezbędne informacje dostępne są na stronie: https://www.gov.pl/web/cppc/FERC0203IP0100526.

Co warto wiedzieć przed udziałem w naborze

We wniosku instytucja musi opisać doświadczenie w realizacji podobnych projektów związanych z digitalizacją zasobów. Konieczna będzie identyfikacja grupy docelowej i analiza jej potrzeb. Elementem projektu musi być też inwentaryzacja zasobów objętych projektem, włącznie z analizą prawnych możliwości i ograniczeń dla ponownego wykorzystania zasobów. Należy również opisać znaczenie tych zasobów dla polskiej i światowej nauki i/lub dla rozwoju gospodarki.

Istotne będzie rozwiązanie informatyczne do udostępniania zasobów, które ma stosować metody projektowania zorientowanego na użytkownika. Wnioskodawca musi przeprowadzić analizę infrastruktury IT (sprzętu, oprogramowania) niezbędnej do realizacji projektu i może wykazać we wniosku konieczność jej rozbudowy na potrzeby projektu. Ważna tu będzie także trwałość techniczna i finansowa projektu. Ponadto poziom otwartości i dostępności zasobów objętych projektem musi wynieść co najmniej 3 wedle schematu otwartości danych 5-star open data.

Planowany projekt musi uzyskać pozytywną opinię Komitetu Rady Ministrów ds. Cyfryzacji (KRMC), wydaną nie później niż w dniu złożenia wniosku o dofinansowanie. Niezbędne jest też zapewnienie zgodności projektu z Konwencją o Prawach Osób Niepełnosprawnych, czyli zapewnienie dostępności cyfrowej zarówno interfejsu, jak i deponowanych materiałów. Projekt musi być zgodny także z założeniami Architektury Informacyjnej Państwa i Deklaracji tallińskiej.

Najważniejsze kryteria oceny, decydujące o kolejności dofinansowania, to:

  • projekt w stopniu wyższym niż podstawowy zapewnia podniesienie poziomu otwartości i dostępności cyfrowych zasobów,
  • zakres bezpłatnego cyfrowego udostępniania zasobów objętych projektem,
  • wykorzystanie dostępnej infrastruktury IT na potrzeby projektu,
  • znaczenie cyfrowo udostępnianych zasobów nauki.

DSpace – narzędzie wpisujące się w 100% w cele naboru

Kryteria naboru całkowicie spełnia oprogramowanie repozytoryjne DSpace, które było wykorzystywane przez laureatów poprzednich naborów FERC. Projekty oparte na DSpace wielokrotnie uzyskiwały pozytywne opinie KRMC.

Przede wszystkim DSpace jest zgodny ze wszystkimi wymaganiami naboru, ponieważ spełnia najwyższe i najnowsze standardy dostępności WCAG. DSpace zapewnia najwyższy, piąty poziom w skali 5-star open data – wszystkie zdeponowane zasoby są w pełni dostępne, relacyjnie powiązane i możliwe do maszynowego przetwarzania. DSpace pozwala też na łatwe zarządzanie licencjami i zasadami dostępu do zasobów, odpowiadającymi prawom autorskim, jakimi dysponujemy do danego materiału.

Ponadto DSpace umożliwia automatyczne nadawanie numerów DOI poprzez repozytorium, również dla starszych zasobów, co zwiększa ich międzynarodową identyfikowalność, a zarazem rozpoznawalność uczelni.

Instancja DSpace wdrażana przez PCG zawiera dodatkowe funkcje, takie jak narzędzia sztucznej inteligencji: AI Search (wyszukiwanie w języku naturalnym) oraz AI Accessibility (automatyczna konwersja plików i OCR do postaci zgodnej z WCAG i EAA), które pozwala na skuteczne wypełnienie zobowiązań dotyczących dostępności treści.

DSpace jest też oprogramowaniem open source, dzięki czemu możliwe jest dostosowywanie systemu do potrzeb danej instytucji bez opłat licencyjnych oraz obniżenie kosztów dalszego utrzymania rezultatów projektu.

DSpace – więcej niż repozytorium

Repozytorium to zwykle miejsce przechowywania artykułów naukowych. DSpace natomiast umożliwia cyfrowe udostępnianie znacznie szerszego zakresu zasobów. Mogą to być publikacje, prace dyplomowe i awansowe, materiały dydaktyczne, czasopisma, dane badawcze, osiągnięcia artystyczne, patenty, dane o infrastrukturze badawczej i projektach, oferta badawcza oraz profile naukowców i jednostek. DSpace może stać się instytucjonalnym centrum danych naukowych, które będzie stanowiło jedno, spójne źródło prawdy dla innych systemów i procesów.

DSpace zapewnia do tego pełne REST API do pobierania i wysyłania danych, co daje szerokie możliwości dwustronnej integracji z różnymi systemami – zarówno wewnętrznymi systemami uczelni, jak i krajowymi oraz międzynarodowymi bazami. W efekcie możemy automatycznie pobierać i aktualizować dane z baz takich jak Scopus, Web of Science, PubMed, CrossRef, ORCID itd. Z drugiej strony mamy możliwość wysyłania danych z naszego repozytorium do systemów zewnętrznych, w tym do POL-on, PBN, Krajowego Repozytorium Obiektów Nauki i Kultury,  Google Scholar, WorldCat, OpenAIRE i innych. Zwiększamy tym samym widoczność zasobów uczelni.

DSpace może stać się częścią kompleksowego zarządzania informacją naukową w uczelni. Rozwiązanie WEBCON dla Nauki uzupełnia je o warstwę procesową, wspierając zarządzanie strategią publikacyjną, obsługę projektów badawczych i grantów, obsługę i udostępnianie infrastruktury badawczej, obsługę oferty B+R i umów oraz zautomatyzowaną ocenę pracowniczą.

DSpace współpracuje również z systemem Sciencecloud, wspierając proces ewaluacji naukowej. Sciencecloud umożliwia monitorowanie postępów, bieżącą kontrolę ryzyk dla zapobiegania sankcjom, kontrolę nad sprawozdawczością oraz symulację wyniku ewaluacji w celu prognozowania kategorii naukowych i optymalizowania wyniku ewaluacyjnego. W ten sposób dane naukowe zgromadzone w DSpace mogą bezpośrednio wspierać procesy decyzyjne związane z zarządzaniem nauką.

Kontakt

Chętnie podzielimy sią naszą wiedzą i doświadczeniem z poprzednich naborów FERC. Zapraszamy do kontaktu!